Algengar spurningar

Blandaður úrgangur í Múlaþingi er urðaður innan sveitarfélagsins eins og staðan er í dag. Það er því öllum í hag að flokka sem mest og lágmarka þannig blandaðan úrgang. Matarleifar eru fluttar til jarðgerðar hjá Moltu í Eyjafirði og fær sveitarfélagið næringarríka moltu til baka sem íbúum býðst að nýta sér. Pappi/pappír og plastumbúðir fara mestmegnis erlendis í endurvinnslu. Það sem ekki er mögulegt að endurvinna fer í brennslu til orkuframleiðslu.

Sorphirðugjöld sveitarfélaga eiga að standa undir raunkostnaði við veitta þjónustu og því er sveitarfélögum ekki heimilt að borga með málaflokknum.

Heimilt er að innheimta „föst gjöld“ og „breytileg gjöld“. Föst gjöld eru lögð á allar fasteignir í Múlaþingi óháð því hvort þær njóti sorphirðuþjónustu. Gjaldinu er ætlað að standa straum af veittri þjónustu tengdri málaflokknum og er ekki beintengt úrgangsmagni frá hverjum aðila, svo sem umsýslu, fræðslu, hreinsun rusls á víðavangi, rekstri grenndarstöðva og aðgengi að söfnunarstöðvum með gjaldfrjálsan úrgang.

Breytileg gjöld tengjast úrgangsmagni frá hverju heimili og eru að hluta til breytileg, þ.e. íbúar geta haft áhrif á þau gjöld. Það má til dæmis gera með því að skipta í minni tunnu undir blandaðan úrgang eða stunda heimajarðgerð en sækja þarf um hvort tveggja til sveitarfélagsins í gegnum „Mínar síður“ Múlaþings.

Í þéttbýli eru allir fjórir úrgangsflokkarnir hirtir einu sinni í mánuði eða á 4 vikna fresti. Yfir sumarmánuðina verður matarleifum þó safnað hálfsmánaðarlega eða á 2ja vikna fresti í júní, júlí og ágúst. Í dreifbýli er pappa/pappír og plastumbúðum safnað á 6 vikna fresti þar sem ílát undir pappa/pappír eru yfirleitt stærri en við heimili í þéttbýli.

Sorphirðutíðninni er ætlað að veita íbúum góða þjónustu en sömuleiðis halda kostnaði við sorphirðu niðri.

Það er eðlilegt að fyrirkomulag sorphirðu taki breytingum með tíð og tíma. Árið 2023 varð sveitarfélögum skylt að safna fjórum úrgangsflokkum frá hverju heimili í þéttbýli. Í Múlaþingi er flokkunum safnað í fjórar aðskildar tunnur eða ílát.

Sveitarfélög standa ekki straum af kostnaði við að breyta eða skipta út tunnuskýlum en það er á ábyrgð fasteignaeigenda. Ýmsar lausnir eru í boði, til dæmis krókar sem má festa utan á skýli til að festa fjórðu tunnuna. Lausnir fyrir sorpílát má finna hjá ýmsum sorpfyrirtækjum, byggingarvöruverslunum og öðrum söluaðilum.

Hægt er að fá tunnur við heimili í eftirfarandi stærðum (lítrar):

• Blandaður úrgangur: 140, 240, 360, 660* og 1100*
• Matarleifar: 140
• Pappír/pappi: 240, 360, 660* og 1100*
• Plast: 240, 360, 660** og 1100**

* Aðeins í boði fyrir fjölbýli og íbúðarhús í dreifbýli.
** Aðeins í boði fyrir fjölbýli.

Það eru einkum tvær ástæður fyrir því að ákveðið hefur verið að bjóða ekki upp á tvískiptar tunnur í Múlaþingi:

1. Þær eru dýrari í rekstri en hefðbundnar tunnur þar sem tæming þeirra tekur lengri tíma og getur reynst erfið. Sem dæmi má nefna að hægt er að tæma þrjár venjulegar tunnur á sama tíma og ein tvískipt er tæmd. Hærri kostnaður við þjónustuna myndi koma fram í hærri sorphirðugjöldum.
2. Það getur verið erfitt að tæma þær. Hönnun tunnunnar er breytt með því að setja í hana skilrúm sem gera hólfin þröng. Það veldur því að oft næst ekki að tæma þessar tunnur fyllilega, sérstaklega ef um er að ræða plastumbúðir eða matarleifar sem kunna að frjósa fastar á veturna.

Svokölluð „innri hólf“ eru notuð í sumum sveitarfélögum þar sem dalli undir matarleifar er komið fyrir innan í tunnu undir annan úrgang, til dæmis blandaðan úrgang eða plast. Vinnueftirlitið hefur mælst gegn þessari leið og mun Múlaþing ekki bjóða upp á þennan valkost.

Ástæðan er sú að þessi ílát geta orðið fremur þung sem eykur líkamlegt álag á starfsfólk við sorphirðu. Auk þess þarf starfsfólk að handleika úrganginn sem eykur nálægð við hann og þar með við ýmsar bakteríur og aðrar örverur.

Að lokum kalla innri hólf á örari tæmingu árið um kring vegna smæðar sinnar sem eykur sorphirðukostnað og kemur fram í hærri sorphirðugjöldum.

Í lögum um meðhöndlun úrgangs segir að sveitarfélögum sé skylt að safna pappa/pappír, plasti og lífúrgangi, eins og matarleifum, frá heimilum. Skyldan er því skýr, tunna undir matarleifar þarf að vera við heimili óháð því hvort matarleifar falla til eða ekki.

Hins vegar er heimajarðgerð heimil. Múlaþing var eitt fyrsta sveitarfélagið til að bjóða þeim íbúum sem stunda heimajarðgerð að losna við tunnu undir matarleifar og gjald vegna hennar. Sækja þarf um heimajarðgerð í gegnum „Mínar síður“ Múlaþings.

Í lögum um meðhöndlun úrgangs segir að sveitarfélögum sé skylt að safna pappa/pappír, plasti og lífúrgangi, eins og matarleifum, frá heimilum. Skyldan er því skýr, tunna undir pappa/pappír og plast þarf að vera við heimili óháð því hvort íbúi vilji heldur fara með úrganginn á söfnunarstöð.

Í Múlaþingi eru fjórar grenndarstöðvar undir málma, gler og textíl. Þær eru á eftirfarandi stöðum:

• Egilsstaðir, við söfnunarstöðina Tjarnarási 9
• Seyðisfjörður, við söfnunarstöðina við Fjarðargötu
• Djúpivogur, á planinu bak við Tryggvabúð Markarlandi 2
• Borgarfjörður, við þjónustumiðstöðina á Heiðinni

Flokkunarleiðbeiningar er að finna hér á heimasíðu Múlaþings. Frekari upplýsingar um flokkun heimilisúrgangs má nálgast á vefsíðu Umhverfis- og orkustofnunar, urgangur.is

Nei, í Múlaþingi á áfram að nota grænu maíspokana undir matarleifar. Jarðgerðarferlið hjá Moltu í Eyjafirði er öðruvísi en hjá Gaju á höfuðborgarsvæðinu og því notum við áfram grænu maíspokana.

Nei, það er betra að endurvinnsluefnið, plastið og pappírinn, fari pokalaust í tunnurnar því það er betra fyrir flokkunarferlið sem efnið á eftir að fara í gegnum.

Nei, frauðplast þarf að fara með á söfnunarstöð.

Það þarf ekki að þrífa sorpið, aðalmálið er að umbúðir séu lausar við efna- og matarleifar. Helsta ástæðan fyrir því af hverju íbúar eru beðnir um að skola óhreint plast er að losna við ólykt. Það er íbúanum til bóta sem og fólkinu sem þarf að handleika úrganginn eftir söfnun hans.

Árið 2023 tóku gildi breytingar á lögum um meðhöndlun úrgangs nr. 55/2003 þar sem sveitarfélögum var gert skylt að safna tilteknum úrgangstegundum með aðskildum hætti, þar á meðal pappa og plasti. Innleiðingu í Múlaþingi lauk um haustið 2023.